element

องค์ประกอบของทัศนศิลป์มีอะไรบ้าง?

ก่อนที่เราจะรู้ว่าองค์ประกอบของทัศนศิลป์มีอะไรบ้าง เรามาทำความรู้จักความหมายของทัศนศิลป์กันก่อน ซึ่งก็คือ ศิลปะที่เราสามารถสัมผัสได้จากสายตาทำให้เกิดความเข้าใจร่วมกัน ส่วนมากจะเป็นงานจำพวกวิจิตศิลป์ เช่น จิตรกรรม ปะติมากรรม เป็นต้น

องค์ประกอบของทัศนศิลป์ คือส่วนประกอบย่อยๆ ที่นำมาประกอบรวมกันเป็นรูปเป็นร่าง อาทิ ร่างกายของมนุษย์ประกอบไปด้วยอวัยวะหลายอย่าง เช่น ลำตัว แขน ขา ศีรษะ ฯลฯ แต่ถ้าในทางศิลปะก็จะเป็นการนำ แสงเงา เส้น สี น้ำหนัก มาประกอบรวมกันให้มีความกลมกลืน สวยงาม สอดคล้องกันอย่างลงตัว โดยจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

พื้นฐานขององค์ประกอบทัศนศิลป์ ได้แก่

  1. เอกภาพ หมายถึงการจัดภาพให้สัมพันธ์รวมเป็นกลุ่มหรือหน่วยเดียวกัน ตรงบริเวณใด บริเวณหนึ่งของภาพนั้นๆ ไม่จัดวางแบบกระจัดกระจายให้เกิดความสับสน และไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัวที่แน่นอนขึ้นอยู่กับความเหมาะสมหรือความคิดสร้างสรรค์ของแต่ละคนได้อย่างมีอิสระเสรี
  2. ความสมดุล คือการจัดวางวัตถุในภาพ ให้มีน้ำหนักสมดุลทั้งทางด้านซ้ายและด้านขวา โดยปกติงานศิลปะมักจะกำหนดไว้ตรงจุดกึ่งกลางหรือศูนย์กลางของภาพ แต่ทว่าถ้าจะแบ่งเป็น ซ้าย ขวา บน ล่าง จึงมีความจำเป็นอย่างมากที่ต้องวางให้เหมาะสม โดยการจัดให้มีความสมดุลยังแยกออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ
    • จัดวางแบบสมมาตร คือ เลือกวางภาพที่มีรูปร่าง รูปทรง ที่มีความคล้ายกันทั้งซ้าย และ ขวา
    • จัดวางแบบอสมมาตร คือ ภาพที่มีรูปร่างแตกต่างกัน อยู่ช่วงระหว่างเส้นแกนแนวดิ่ง และแนวตั้ง ให้ถ่วงน้ำหนักอย่างสมดุลกันได้
  3. จุดสนใจ ภาพแต่ละภาพนั้น อาจจะกำหนดจุดสนใจเพียงจุดเดียว หรือจะหลายจุดก็ได้ ขึ้นอยู่กับวิธีที่จะดึงดูดความน่าสนใจของภาพได้ ส่วนวิธีจะสร้างจุดสนใจมีด้วยกัน 2 แบบ คือ
    • ใช้เส้น เพื่อดึงดูดความสนใจ ต้องนำส่วนประกอบโดยรอบมาช่วยทำให้เส้นมีความเด่นชัดมากขึ้น เช่น การความอ่อนของพื้นหรือเน้นเส้นโดยรอบของสิ่งที่ต้องการสร้างความโดดเด่นให้กับภาพ
    • ใช้สี ในการจัดองค์ประกอบภาพ เพราะสีจะทำให้เกิดความรู้สึกต่างๆ กันออกไป ฉะนั้นการใช้สีดึงจุดศูนย์กลางควรเลือกสีที่มีความสดใน และคำนึงถึงความอ่อนแกของพื้นที่ภาพด้วย
  4. จังหวะ ในงานศิลปะคือการเว้นบริเวณว่าง หรือ ช่องว่าง เพื่อทำให้ภาพเกิดความเข้าใจได้ง่าย ดูครั้งแรกก็เข้าใจสิ่งที่ภาพต้องการสื่อออกมา คล้ายกับจังหวะของเพลงนั่นเอง

เมื่อเรารู้จักแล้วว่าทัศนศิลป์ระกอบไปด้วยอะไรบ้างนั้น คงพอทำให้เวลาดูภาพเขียนเราจะมีความเข้าใจมากขึ้น รวมทั้งสัมผัสได้ว่าภาพต้องการสื่อสารอะไรกับเรา ช่วยให้เราได้เห็นความงดงามของภาพด้วยเช่นกัน

Thai-art-

ประวัติศาสตร์ศิลปะที่คนไทยควรภูมิใจ

ความโชคดีของคนไทย คือเรามีเอกลักษณ์ความเป็นไทยอย่างชัดเจน ซึ่งสร้างความภาคภูมิใจให้กับคนในชาติ ด้วยเพราะประเทศไทยเป็นชาติที่มีศิลปวัฒนธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีมาอย่างยาวนาน นักประวัติศาสตร์ศิลปะกล่าวว่าศิลปะไทยน่าจะมีมาตั้งแต่ราวสมัยพ.ศ.300 โดยเข้ามาทางพระพุทธศาสนาซึ่งมีอิทธิพลต่อศิลปะของไทยทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นวรรณกรรม ภาษา ศิลปกรรม เราสามารถเห็นตัวอย่างได้ศิลปะในสมัยต่างๆ เช่น ศรีวิชัย ทวาราวดี ลพบุรี เมื่อชาติไทยได้มีการรวมแผ่นดินให้เป็นหนึ่งเดียวกัน ศิลปะเหล่านี้ก็กลายเป็นศิลปะไทยนั่นเอง

ซึ่งลักษณะของศิลปะไทยจะเน้นรูปแบบที่มีความเฉพาะตัว อ่อนช้อย ละเมียดละไม แต่ก็ยังแฝงไปด้วยวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีและวิถีชีวิตของคนไทยไว้อย่างเหมาะเจาะลงตัว โดยเราจะเห็นได้จากภาพตัวอย่างตามฝาผนังวัดวาอาราม, ปราสาทราชวัง, เครื่องประดับ และเครื่องใช้ต่างๆ ของชาววัง

ศิลปะไทยส่วนใหญ่จะได้รับอิทธิพลมาจากธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม เพราะสิ่งเหล่านี้จะมีลักษณะที่เห็นได้ชัด ทั้งความงดงาม อ่อนหวาน นุ่มนวล ละเอียด ประณีต และยังสามารถให้เห็นถึงนิสัยใจคอจิตในของคนไทยได้เป็นอย่างดี ยิ่งถ้าเป็นงานศิลปกรรมที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาด้วยแล้ว จะทำให้ช่วยส่งเสริมพระพุทธศาสนา เชื่อมโยงจิตใจของคนในชาติให้เกิดความศรัทธาและเลื่อมใส

Thai-art

ภาพลายไทย คือภาพที่ช่างภาพได้ประดิษฐ์ขึ้นด้วยการใช้ธรรมชาติเป็นแรงบันดาลใจ นำมาดัดแปลงให้เกิดลวดลายใหม่ที่สวยงามและมีสีสันที่แปลกตา เช่น ลายก้ามปู รวงข้าว เปลวไฟ ดอกบัว และตาอ้อย เริ่มแรกลายไทยถูกเรียกว่า กระหนก ซึ่งก็คือลวดลาย ได้แก่ กระหนกก้านขด กระหนกลาย หลังจากนั้นก็ได้ถูกเปลี่ยนมาใช้คำว่า กนก ตามหลักฐานชี้ว่า กระหนกน่าจะเป็นคำตั้งแต่สมัยโบราณในยุคทราวดี และเรียกติดต่อกันมาเรื่อยๆ วัตถุประสงค์ของการเขียนภาพลายไทยก็เพื่อนำภาพมาเล่าเรื่องให้ผู้รับชมภาพเข้าใจ พร้อมสัมผัสสุนทรียภาพของความงดงาม งานศิลปกรรม

ในปัจจุบันนี้ “ศิลปะไทย” กำลังถูกอิทธิพลของเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ โดยเฉพาะโลกของสื่อโซเชียลที่ใช้โทรศัพท์เป็นสื่อกลางกำลังก้าวล้ำยุคไปมาก จนสามารถเห็นข้อแตกต่างได้อย่างชัดเจนระหว่างศิลปะไทยยุคเก่ากับยุคใหม่ โลกในยุคที่อะไรก็ทันสมัยไปเสียหมดทำให้บางครั้งคนไทยก็ลืมความเป็นตันตนของชาติ และส่งผลให้เกิดความสับสนในสังคมไทยอย่างไม่ทันรู้ตัว ฉะนั้นหากคนไทยด้วยกันเองไม่พยายามที่จะรักษาหรืออนุรักษ์ศิลปะไทยเอาไว้ อนาคตข้างหน้าลูกหลานของเราอาจจะลืมเลือนความเป็นไทยไปเสียหมด และรับเอาอิทธิพลต่างชาติเข้ามาแทนที่ และเมื่อนั่นเราก็จะสูญเสียความภาคภูมิใจที่บรรพบุรุษของเราสร้างมา

Abstract-art

ศิลปะนามธรรม ใช้ความรู้สึกมากกว่าสายตา

ศิลปะนามธรรม หรือ Abstact Art เป็นศิลปะที่เข้าถึงได้ยาก ไม่มีหลักการชมภาพตายตัว สามารถตีความหมายได้หลายแบบ ขึ้นอยู่กับความรู้สึกของคนชมภาพว่าในขณะนั้นมีอารมณ์ไหน ศิลปินที่วาดภาพแนวนี้จะมีมากมาย หรือบางครั้งเรียกได้ว่าเป็นลัทธิหนึ่งเลยก็ได้ เพื่อให้การชมภาพได้ชัดเจนขึ้น ลองมาดูตัวอย่างของรูปแบบการวาดภาพของศิลปินแนวศิลปะนามธรรมกันดู

  1. รูปทรงเลขาคณิต

การวาดรูปแนวทรงเลขาคณิตจะเน้นไปทางจัดองค์ประกอบ สัดส่วน ให้ดูมีสมมาตรกัน หรือจะไม่สมมาตรก็ได้ จึงทำให้นำไปประยุกต์กับงานอื่นได้ไม่ยาก นั่นเป็นเพราะศิลปะนามธรรมรูปทรงเลขาคณิตมีความเรียบง่าย ไม่ต้องใช้จินตนาการในการชมมากเท่าไหร่ เมื่อมองแล้วทำความเข้าใจได้ทันที มักจะถูกนำไปเป็นต้นแบบสร้างสรรค์ผลงานได้หลายด้าน เช่น แฟชั่น สถาปัตยกรรม หรือออกแบบผลิตภัณฑ์ต่างๆ เป็นต้น

  1. รูปทรงอิสระ

ศิลปะนามธรรมแนวนี้จะไม่มีองค์ประกอบตายตัวมากนัก แล้วแต่จิตนาการของศิลปินที่จะวาดสื่อให้ผู้ชมภาพตีความหมายตามความเข้าใจ จะเน้นลักษณะที่ตื่นตาตื่นใจมากกว่ารูปทรงเรขาคณิต มีความซับซ้อน เมื่อชมในครั้งแรกจะรู้สึกแปลกตา หรือมองว่าไม่สมประกอบ ไม่สามารถอธิบายได้ว่าภาพที่เห็นคือรูปอะไร มีความหมายอย่าไร ทุกอย่างคือการมีอิสระต่อกัน

  1. แบบ Minimalist

แนวนี้จะไม่เน้นการใช้ภาพวาดที่เป็นรูปทรง แต่จะเป็นการใช้สีสดๆ ทาลงไปบนภาพ คล้ายๆ กับการทำภาพพื้นหลัง มองภายนอกเหมือนภาพจะดูไม่มีอะไรเพราะเป็นการวาดสีลงไป และใช้เส้นตรงขีดคั้นไว้ทั้งแนวตั้งหรือแนวนอน ความน่าสนใจของภาพอยู่ที่ศิลปินกล้าวาดสีลงไป ซึ่งแสดงออกถึงความตรงไปตรงมาในการแสดงผลงาน แถมสีที่ใช้วาดลงไปยังบอกเล่าความรู้สึกของศิลปินในตอนที่วาดได้ เช่น หากใช้สีสันสดใส แสดงถึงช่วงอารมณ์ที่มีความสุข สดใส

  1. แบบซับซ้อน

ลักษณะของงานงานแนวนี้จะมีความสลับซับซ้อน ไม่มีการวางระเบียบแบบแผนที่แน่นอน ใช้สีสันให้มีความหลากหลายมากยิ่งขึ้น ไม่เน้นการจัดวางองค์ประกอบ สัดส่วน มองแล้วอาจดูไม่สวยงามเสียเท่าไหร่ แต่ส่งผลทางด้านอารมณ์ที่ดูรุนแรง เพราะใช้เทคนิคการวาดทั้งการเทสี สลัดสี สาดสี และหยดสี หรือสรุปสั้นได้ว่าเป็นการวาดตามอารมณ์ของศิลปินนั่นเอง

ผลงานศิลปะนามธรรมทั้ง 4 แบบนี้เป็นแค่ตัวอย่างที่พอจะสื่อให้เห็นว่าความหมายที่แท้จริงของศิลปะนามธรรมคือ การสร้างสรรค์โดยใช้จินตนาการ ความรู้สึก อารมณ์ และไม่มีองค์ประกอบที่เด่นชัด แต่ในขณะเดียวกันก็สามารถนำศิลปะนามธรรมนี้ไปต่อยอดผลงานด้านอื่นๆ ได้อีกมากมาย